Интервју за љубљанско „Дело“ декември 17, 2010
Posted by in Некатегоризирано.add a comment
- Zašto Makedonija ne može da reši spor sa Grčkom oko imena?
Moram najprije potsjetiti da se radi o t.z. identitetskom konfliktu, a takvi su najteži, ako ne i nemogući za rešavanje. Kompromis je nemoguć, jer svaki otstupak u sebeimenovanju i sebeidentifikaciji povlači promjenu državnog/nacionalnog identiteta, i to nasuprot volji većine građana. Svaka vlada koja bi pokušala da to uradi, u političkom i istoriskom smislu bi počinila samoubojstvo. Osim toga, ni jedna institucija nije ovlašćena da donosi takvu odluku. To dobro zna i današnja makedonska opozicija, pa čak i kada zahteva od vlade brzo rešenje, nikada ne otkriva kako bi to ona rešila ovo pitanje (s kojim se i sama sukobljavala više godina dok je bila vlast). Spor je, svakako, i asimetričan – Grčka je strana koja nešto traži, Makedonija je suočena sa ultimatumom i blokadom, a sama nema ni želju ni moć da sama nešto zahteva zauzvrat (čak ni u vezi poštovanja manjinskih prava Makedonaca koji žive u Grčkoj, što je evidentirao u više slučajeva i Evropski sud u Strazburu). Osim toga, svi brinu da je ovo loš trenutak za Grčku da popusti (zbog gospodarske krize), dok malo tko na isti način posmatra stanje u Makedoniji.
- Da li je ugrožen identitet Makedonaca?
Najprije ugrožena je suverena jednakost države i njenih građana ispred međunarodnog prava. Ne bih sada ulazila u povjesne aspekte t.z. Makedonskog pitanja, ali je činjenica da je ime države deo njenog pravnog legitimiteta u međunarodnim odnosima. Što se Makedonaca tiče, podjednako, stvar je jako teška. Nasuprot tvrdnji međunarodnih pretstavnika i diplomata da se radi “samo” o imenu države (što je samo po sebi problematično), lista grčkih zahteva (koja je procurila u javnost još prošlog decembra) zadire i u ime konstitutivne nacije, ime jezika i drugih identitetskih markera (čak i korištenje imena u gospodarske svrhe, kod za valutu koja više ne bi smela biti MKD, ili internet domain koji ne bi više bio mk, itd.).
- Koliko su još žive teritorialne pretenzije makedonskih suseda, naročito Grčke i Bugarske, ali i Srbije?
U eri globalizacije stvari se više ne mogu vezivati za teritorije. Ja ne vidim takvu opasnost za Makedoniju ma sa koje strane u regionu. Čak i u prošlosti, pretenzije su bile više vezane za poreklo dominantnog življa, a s njime bi “u paketu” sledila i teritorija. Ipak, činjenica je da je više aspekata Makedonskog pitanja još uvek otvorene: Bugari imaju problema s priznavanjem makeodnske manjine i posebno jezika, Makedosnka Pravoslavna Crkva ima problema zbog protivljenja SPC, itd. PO mom sudu, čak i ako Makedonija nekim čudom “riješi” problem s Grčkom, sledeći na redu sa zahtevima bi bili Bugari (zaštita “njihove istorije”, od Ćirila i Metodija naovamo). Jednostavno, Makeodnci nemaju garancije da ih na putu ka NATO/EU neće blokirati neka druga članica.
- Da li je aktuelna vlast sposobna da reši ključna pitanja, koja sprečavaju ulazak Makedonije u Nato i EU?
Mislim da je najlakše reći da ova vlada nije sposobna ili nije voljna (kako to obično kaže opozicija). Kad bi bilo tako, onda bi se to lako rešilo – promjenom vlasti na izborima. Naravno, ukoliko građani tako odluče.. No, po onome što se može ćuti i vidjeti, u Makedoniji nije moguće postići nacionalni konsenzus o promeni vlastitog imena. Opozicija s druge strane nikada nije jasno rekla kako ona misli da će privoleti Grke da popuste u svojim zahtevima, ili kako će naterati građane da glasaju za opciju koja će im donjeti članstvo u NATO/EU u zamjenu za ime… Na svim ispitivanjima javnog mnjenja, godinama, konstanta je jasna: velika većina građana, ukoliko bi bila primorana da bira između NATO/EU u zamjenu za ime, izabire ime. Neki pokušavaju da ovo stanje prezentiraju kao dezorientaciju građana, što po mom uverenju nije u redu. Građani su ogromnom većinom za učlanjivanje u ove integracije, ali ne po cijenu samonegiranja. To je jako legitimna pozicija, jer većina ne želi da pdolegne svojevidnoj korupciji (odrecite se imena, a mi ćemo vama bolju budućnost u EU).
- Kakav je odnos Albanaca u Makedoniji do albanske entitete na Kosovu i u Albaniji?
Veze su snažne i emotivne, što je razumljivo s obzirom na život u zajedničkoj bivšoj državi, porodičnim i drugim vezama, koje čine da se još uvijek osjećaju kao dio jedne imaginarne zajednice ma gdje se nalazili. Recimo, Albanci se više raduju kada dođe do priznavanja Kosova od neke nove države, nego kada dođe do priznanja ustavnog imena naše žemlje. (Da ne govorim o činu proglašenja neyavisnosti Kosova, kada se pucalo na sve strane od slavlja). Parlamentarci (članovi DUI), na primer, javno govore kako su se oni borili za Kosovsku nezavisnost, kao članovi bivše UČK. Druga ilustracija vam je i slogan pod kojim se ove godine slavio Dan (albanske) zastave – “Evropa, svi Albanci zajedno”.
- Da li makedonski Albanci žele da žive u Makedoniji i da li ju prihvataju kao svojo državu?
U to ne sumnjam. Većina Albanaca voli zemlju, ali je teško prihvata kao otadžbinu, još manje kao političku zajednicu koju djeli sa ostalim građanima. Političari se poigravaju i sa onim pričama o tome tko je prvi stigao, tko je autohtoni, a tko doseljeni narod i sl. U svakom slučaju, može se reći, da je stvaranje Makedonije kao političke zajednice i građana kao demos-a, još uvijek veliki problem.
- Makedonci i Albanci u Makedoniji žive jedan pored drugug jer još uvijek nisu prevazišli netrpeljivost i nepoverenje jednih prema drugima…
To nije nova stvar, ali se od 2001-ve dve zajednice sve više udaljuju, pa čak i fizički odabiru da žive u etnički čistim sredinama. Recimo, u mješovitim sredinama, sukobi između učenika se “rješavaju” tako što djeca idu u različite skolske zgrade, da se ne bi susrela. Ovo je stanje u društvu, ali nažalost i politički sistem konsocijaciske demokracije to stimuliše, a drzavu pretvara i binacionalni entitet u kome se rivalske grupacije natječu oko resursa i svega ostalog.
- Zašto albanske stranke u opoziciji prave probleme oko predstoječeg popisa? Da li je u pitanju strah od propasti Ohridskog dogovora i gubitka posebnog statusa ili njihovi argumenti proizlaze iz stvarnih problema albanske zajednice u Makedoniji?
Ovo je još jedan dokaz o postojećem nepoverenju, ali i način za postizanje jeftinih političkih poena. Glavni akter koji sada prijeti da će realizovati paralelni popis u inizemstvu jeste mala opziciska stranka Imera Selmanija, na zalost to je čovjek koji je na prošlim prijetsjedničkim izborima probudio nadu da bi svi građani mogli glasovati za ličnost bez obzira na etničku pripadnost (bio je osvojio dosta glasova ne-Albanaca). Sada je postao jastreb – tako je lakše podići popularnost i osvojiti glasove birača nacionalističkom retorikom.
- Zbog čega je našla svoje mesto u Makedoniji radikalna religija i u kojoj meri ugrožava evropske vrednosti i ljudska prava?
Radikala ima u svim verskim skupinama, a posebice kada raste značaj religije kao identitetskog markera. U Makedoniji, koja je i multietničko i multikonfesionalno društvo, to je evidentno. Ipak, ne smatram da je islamski fundamentalizam uzeo velikog zamaha. Postoje grupe vahabista, postoje finansiske injekcije koje dolaze spolja, ali tu smatram da je unutarnja kriza Islamske vjerske zajednice od ključnog značaja. Već godinama u najvišim strukturama postoji kriza legitimiteta i rukovodstva, pa čak i (fizičko) nasilje. To otvara prostor za “alternative” onom autentičnom balkanskom islamu. Ako se na to doda i globalna situacija, i geopolitički položaj Makedonije, onda sve postaje jasnije.
- Kako može Makedonija da izadje iz težkog ekonomskog i socialnog položaja?
Stanje je loše, ali to već traje godinama – i ne menja se. I pod jedne i pod druge vlasti, procenat siromaštva je 30%, a nezaposlenost oko 37-40%. Razlozi su sistemski, pa ćak i višedeceniski. Makedonija je stradala od regionalnih sukoba, spoljnih embarga )prema severu i od strane juga), unutrašnjeg konflikta iz 2001, a najviše od svojih neodgovornih političkih i biznis elita, koje su sprovele “prvobitnu akumulaciju kapitala” na beskrupulozan način. Pomalo je ipak teško shvatiti kako je moguće da se tako mala zemlja ne može bolje urediti i izmenadžirati, a to nam se dešava već 20 godina. Ako pitate mene, ja bih prvo počela sa domaćinskom distribucijom budžeta, borbe protiv korupcije, uspostavu vladavine prava. Ljudi su jako strpljivi, ćak i na sviju štetu. Ne traže puno, i mislim da bi se neke stvari morale i mogle rešiti bolje nego što je to sada, dok se samo sanja o stranim investicijama. Kažem, sanja zato što u ovakvog globalnoj, pa i evropskoj gospodarskoj i finansikoj krizi, ne vidim da bi neko pojurio da ulaže u Makedoniju, čak i da sutra postane članica NATO.
- Da li je opoziciji bitno da ne uspije aktuelna vlast ili nudi alternativu?
Naša opozicija nije puno različita od ostalih u regionu: jedino “spasonosno” riješenje koje ona nudi je – sebe. To je politički iluzionizam, vjerovati da će se pukom smjenom vlasti stvari krenuti ka boljem. Još je naivnije ovo vjerovanje (politički gledano) kada dolazi od opozicije koje je još uvijek u knock-down-u, koje ima nizak rejting (i pored svih pogreški sadašnje vlade), a ne izlazi sa nikakvim alternativama za goruća pitanja. Čini mi se čak neodgovornom kada, pokušavajući da dođe na vlast, proglašava vlast fašističkom, nenarodnom (i pored toga što vladajuća koalicija ima 2-3 većinu u parlamentu i najveći jeting kod građana), i sl. Čak ima i opozicionara koji govore da je narod glup, zabluđen, i sl. Pitam se onda: kako oni misle osvojiti glasove tih ljudi? Ili će izabrati drugi narod? Problemi demokracije su upravo u tome što ova vlast (VMRO prije svega) već 4 godine skoro i da nema pravu kredibilnu opoziciju. Jednostavno nema korektora vlasti i alternativnu ponudu za građane, koji su očito sve razočaraniji u sve političke stranke, i još gore – u institucije.
- Da li je postoječe društveno uredjenje u Makedoniji optimalno ili treba tražiti druga rešenja?
Postojeće uređenje se temelji na Ohridskom okvirnom sporazumu, s kojim je prekinut konflikt 2001. Ova riješenja se smatraju svetim, nedodirljivim, a ipak u praksi se okvir odavno revidirao, a Makedonija sve češće nalikuje federaciji, ali joj to nema tko reći. Ako pitate mene, ja smatram da se ovakvom etnizacijom svih društevnih pora, ćak i da nekim čudom uđemo u EU, mi nećemo biti ni građani demokratske države, ni Evropljani. Konsocijacija je ono što je ugrađeno u ustavu i političkom sistemu, ali nedostaju integrativni elementi, a još više meni ispred svih etnosa, nedostaje istinski građanin i demos kao takav.
Интервју за белградски неделник август 26, 2010
Posted by in Некатегоризирано.add a comment
(ПРОСТЕТЕ ЗА ФОНТОТ, АМА НЕМАМ ВРЕМЕ ДА ГО СРЕДУВАМ)
- Kako ocenjujete bezbednosnu situaciju u regionu., s obzirom da Srbija i njeno uključivanje u evroatlanske integracije odnsono NATO su na dugom štapu. Tu je i pitanje Kosova.
Najkrace receno, bezbednosna situacija u regionu je ambivalentna i konfuzna. Sve zavisi od perspektive: “casa” se moze gledati kao do pola puna ili poluprazna. Gledano niz prizme svih krvavih desavanja, danasnje stanje izgleda izvanredno. Ali, gledano niz danasnje prizme (pa cak i u poredenju sa stanjem pred raspada bivse federacije) stanje je daleko od ruzicastog. S obzirom na sve uzase, svo smo mi (ali i t.z. medjunarodna zajednica) poceli da smatramo da su rat i otvoreno nasilje ono sto zasluzuje najvecu paznju. Tako, u sasvim drugi plan je pala t.z. humana bezbednost. Mi danas imamo negativni mir (otustvo vojnih pretnji), ali smo daleko od pozitivnog mira – od kvalitetnog zivota za pojednice, razvojnih perspektiva, socijalne pravde, ostvarenja svih cpovekovih prava (ne samo politickih). U ovakvom kontekstu vredno je spomenuti jednu misao velikog Gandija: najvece nasilje je siromastvo. Naravno, cena koju placaju danasnje (najvise mlade) generacije je nesto za sto su one najmanje krive, pa se s pravom postalja pitanje: kako dalje? Odgovor na ovoj pitanje je sirom regiona jedno i isto: u integracije, bez obzira dali ih nazivate evro-atlanstkim ili samo evropskim. Dakle, bez izuzetka, svi bi u NATO i EU. Ustvari, Srbija je jedina u kojoj se bar vodi debata oko toga dali postoji alternativa (u vidu vojne neutralnosti), ali cini se da ce prije ili kasnije doci u “klub” ostalih koji veruju u t.z. TINA principu (There Is No Alternative – nema druge alternative NATO/EU integracijama). Problem sa ovakvim perspektivama je u tome sto redovito politicke elite moraju platiti odredjenu cenu, t.e. uraditi nesto nasuprot dominantnoj volji gradjana, a ne usudjuju se to javno priznati. Ono sto je za Srbiju Kosovo, za Hrvatsku je Piranski zaliv, za Makedoniju to je njeno ime. Da stvar bude komplikovanija, nas region i dalje funkcionira kao sistem povezanih sudova, a medjunarodne intervencija iz proslih godina nisu uspele da rese niti jedan jedini konflikt, nego su ih prakticno zamrznuli t.z. medjunarodnim stejtbildingom, pa sada i sami ne znaju kako ce dalje. Bosna je nefunkcionalna drzava, Kosovo je nekakva polu-drzava, a Makedonija je protektoratna demokratija u kojoj Ohridski ugovor sve vise popusta.
- U Srbiji se vodi polemika – da li je povoljnije biti vojno neutralan ili biti priključen vojnom savezu. Mnogi su skloni mišljenju da je Srbija pre 6,7 godina odlučila se za NATO i posala vojnike u Avganistan, da bi već sada bila članica NATO i da bi se pitanje Kosova rešavalo na drugačiji i bolji način po Srbiju.
Po mom sudu, dobro je sto u Srbiji bar postoji polemika oko spoljno-politickih i strategiskih ciljeva, jer ono sto vidim u ostalim zemljama regiona potseca na jednoumlje (koje smo verovali da smo napustili zauvek u bivsem sistemu). NATO i EU sada postaju ideologija po sebi, ali i resenje sa sve probleme – cak i za one koje nemaju nikakve veza sa clanstvom u ove medjunarodne organizacije. Ako su starije generacije bile u podizane u duhu prelaznog perioda (sto je bila definicija socijalizma), danasnje veruju u jednu drugu tranziciju. Umesto da demokratizacija ima za cilj poboljsanje kvaliteta zivota gradjana, ona sada ima samo tehnicku funkciju – da zadovolji strane monitore i da se (bar formalno) ispune kriterijumi za prijem. Paradoksalno, koliko su ti standardi ostvareni ne odlucuju gradjani, nego stranci, a oni se cesto igraju stapa i sargarepe. Pohvale ili izgrde vladajuce garniture, jer i sama politika prosirenja se posmatra kao mehanizam za stimuliranje i resavanje konflikta, a odredjeni autori vec govore o t.z. terapeutskoj vladavini (therapeutic governance). Sto se tice srpske pozicije u odnosu na Avganistan i drugacijeg resenja za kosovsko pitanje, ne treba vise od toga da se ona uporedi sa makedonskom. Na primer, makedonske vlade su slale trupe i u Irak, a sada u Avganistanu Makedonija je na visokom cetvrtom mestu po broju vojnika u poredjenju sa velicinom drzavne populacije. Do pre ove velike globalne krize, NATO je hvalio to sto zemlja (u kojoj je procenat nezaposlenosti iznad 37% a 30% populacije zivi ispod praga siromastije) izdvaja cak 2,6% od nacionalnog dohotka za odbranu (t.e. vojne reforme i ucesce u stranim misijama). Sada je taj procenat spao na 1,6%, a paradoksalno – liberalni i proevropski krugovi zestoko kritikuju vladu sto ne izdvaja vise. Poenta je: ulazak u NATO nije kraj, vec pocetak ulaganja u vojne svrhe, posebno ako se pogleda cinjenicama u oci – rat u Avganistanu vec se naziva Vietnistan, a i nova agenda NATO-a je daleko od bezbednosne zajednice i Kantove ideje o vecitom miru izmedju demokratskih drzava. Glavna motivacija makedonih vlada je bila u stilu: sada ulazemo u NATO misije, ali kasnije ce nam se to vratiti povecanjem investicija. Pokazalo se medjutim da neke zemlje (Srbija medju njima) uspele su da dobiju veci nivo stranih investicija, a Makedonija je cak i stigla do vrata NATO, a bila zaustavljena zbog necek sto nema nikakve veze sa NATO standardima (grcko veto zbog imena). Procedure u NATO i EU dopustaju da se clanstvu suprostave neke zelje iz vlastitih razloga, cak i kada kandidat ispunjava sve uslove, daje doprinos u vojnim misijama i sl.
- Srbija se suočava i sa pojavom verskog ekstremizma i terorizma, u poslednje vreme na Sandžaku se dešavaju paljenje srpske zastave, kamenovanje niškog autobusa….Kako vidite situaciju u Sandžaku?
Nazalost, islamske verske zajednice sirom regiona su u dubokoj vlastitoj krizi, t.j. umesto da se bave verom i vernicima, u njima se vodi unutrasnja bitka fundamentalista i umerenih, a to je zgodan teren i za druge politicke i separatisticke agende. Sandzak je vec duze vremena stavljen u drugi plan, jer je veca paznja oduvek oduzimalo Kosovo, a u medjuvremenu ovaj region je postao “oaza” za razlicite radikalne agende, ali i za trgoviju narkoticima i sl. Neki postavljaju pitanje dali je moguce da se i Sandzak otcepi, po primeru Kosova, ali mislim da to nije moguce, sto ne znaci da se on moze pretvoriti u novu rak-ranu na telu srbijanskog drustva.
- Kako se može čuti, za Makedoniju učlanjenje u NATO predstavlja vrhunski strateški prioritet spoljne politike. Koliko je Makedonija blizu priključenju NATO-u?
Makedonija se nalazi u bizarnom polozaju, i mogli bi slobodno reci da prozivljava Tantalove muke. Na NATO samitu u Bukurestu je bilo receno da je zemlja ispunila sve kriteriujume za clanstvo, i Bush je vec najavio prijem tri nove clanice – ali doslo je grko veto. Slicno se desava i sa EU: prosle jeseni su Evropska komija i Evropski parlamenta izasli sa preporukom da se utvrdi datum za pocetak pregovora, ali opet zbog protivljenja Grcke, Evropski savet nije prihvatio preporuke ostalih institucija EU. Samo kao potsetnik: kada je GRcka ulazila u EU (tada EZ), stanje je bilo obrnuto – Komisija je dala negativnu preporuku, ali Savet je ipak odlucio primiti zemlju u clanstvo. Ovakvo stanje stvara tenzije u samom drustvu, pa tako neki albanski krugovi vec prete da ce Albanci uci u NATO i EU sa ili bez Makedonaca, i da oni ne mogu vise stradati zbog identitetskih problema koji imaju samo Makedonci. Naravno da to nije moguce, jer se u NATO i EU uclanuju stabilne drzave a ne etnicke grupe. Ipak, to stvara dovoljno problema za defokusiranja celog drustva od pravih problema (ekonomsko-socijalnih), jacaju medju-etnicke tenzije, a sto je po meni najgore – cak i kada bi hipoteticki Makedonija ovog istog casa usla u NATO i EU nista se ne bi promenilo u dugom periodu, jer pravi problemi nisu u vojnoj bezbednosti, nego u osnovama drustva koje ostaje slabo i siromasno. zalosno je sto sve zemlje iz regiona bi radije da “preskoce” svoje komsije i raduju se nekakvoj evropskom susedstvu, a da pritom ne shvataju da Evropa pocinje u svakom drustvu i u odnosima sa najblizim susedima.
СЛОНОТ ВО СОБАТА јуни 21, 2010
Posted by in Некатегоризирано.5 comments
СЛОНОТ ВО СОБАТА
А така убаво ми тргна… токму по планот… да си гледам фудбал, да се исклучам од сé друго, да уживам во нештата за кои инаку немам време. Какво уживање да ја видите најскапата репрезентација на светот (пола милјарда евра) на колена! (Некои велат и фудбалот бил политика, ама јас мислам дека е само бизнис, во кој „ѕвездите“ се само роба/стока и уште се гордеат колкава им е цената на пазарот.) Донекаде успеав во планот, ама не сосема. Така, да не беше одењето на последниот (пред почетокот на распустот) Наставнички совет, немаше ни да знам дека градот ни е блокиран на +40 степени заради една роденденска забава. Граѓаните не ми се чинеа баш патриотски расположени и обземени од еуфорија. Среќна околност за ВМРО-ДПМНЕ е што испитувањето на јавното мислење на ИРИ било спроведено нешто порано; инаку, резултатите не ќе беа баш за фалење… Фудбалот ми помогна да го прескокнам и говорот на Груевски, па дури и снимката која како платена политичка програма која се врти до бесвест; за среќа, натпреварите одат без прекини од таков маркетиншки вид. Следствено, ја избегнав и вивисекцијата на тој говор, а ТВ дебатите воопшто не ми недостасуваа. Но, многу скоро мирот ми беше попречен. Некои почнаа да викаат дека се случило нешто многу важно, други дека не се случило ништо (т.е. дека се случило големо ништо). Во секоја варијанта, тоа беше вест која требаше да се коментира. И така, пак „наседнав“ и почнав да одговарам на новинарски прашања за тоа кое е значењето на тоа што (не) се случило на состанокот на Советот на ЕУ. Во меѓувреме стаса и уште една „генијална“ идеја за името од неутрален (австриски) кум – депонираме уставни промени (за некој иден парламент), авансно го менуваме името (во Вардарска, што ли беше), и влегуваме во ЕУ како нови. Така, ја загубив битката со „изолацијата“ и сфатив дека ми нема спас од секојдневието. Кога сме веќе кај страшниот збор „изолација“, забележувате ли колку е курентен? Го слушам од устите на некои аналитичари и новинари, и не знам зошто, ама ми предизвикува асоцијација на јавачите на Апокалипсата, кои ете случајно ја избрале баш Македонија за своја крајна дестинација.
На ум ми паѓа онаа стара и поучна приказна за слонот и слепите мудреци. Во едно кралство за прв пат било донесено ова огромно и дотогаш невидено суштество. Никој не знаел за што се работи, па ги повикале мудреците, кои знаеле сé, иако биле слепи. Така, секој од нив го допрел од различна страна, па верзијата за вистинската природа на животното била различна, зависно од тоа дали била допрена сурлата, опавчето, ногата, итн. Така, и ние овде и оние во Брисел, како слепците, си кажуваме сопствени верзии за тоа каде е Македонија. Интересно, оние во ЕУ одлучија сосема да го игнорираат „слонот“ (како што проблемот со името го окарактеризира грчката амбасадорка). Моето толкување за неспоменувањето на земјава во заклучоците на Советот е дека не е изигнорирана (уште помалку изолирана) Македонија, туку „мудреците“ одлучија да не го видат „слонот“. Знаете, малку е непријатно, особено на летни горештини, да чувате такво животно во собата – ниту е погодно за милениче, ниту пак одговара на финиот западно-европски вкус и прокламирани вредности. Игнорирањето на проблемот е одбивање да се признае немоќта на својата политика на проширување и на менаџирањето проблеми во сопствениот двор. Вака, нè оставија да си мудруваме „што ли им значи тишината“, па веднаш настана поделба. Едните се толку кусогледи, па од „слонот“ не гледаат ништо друго, и запнале со толкувања дека само треба да се ослободиме од него, па сé ќе ни тргне. Другите се толку далекувиди, па сметаат дека „слонот“ е мачкина кашлица, едно толку мало и лесно проблемче. Дури ни храброст не ви е потребна за да се справите со слонот, кроток вегетаријанец кој е навистина голем, но безопасен. Како и да земете, „слонот“ е оној околу кој се вртат сите прогнози, но тоа никој не сака гласно да го каже. Но, како што веќе напишав – и плавуше су схватиле.
Со „слонот“ треба да се соочиме, но тоа треба да го стори и ЕУ, наместо да си ги мие рацете и да се преправа дека ние сме го создале проблемот (криви што сме живи). Преголем е слонот за да се вклопи во јасните Копенханшки критериуми! „Слонот“ не е мачкина кашлица, затоа што не станува збор за промена на името на државата, туку за националните обележја. Nomen est omen! Да беше инаку, логично – проблемот досега ќе беше лесно решен од денешната опозиција, нели? Грчката амбасадорка барем беше чесна и доблесна да одбере доволно големо животно за да го опише проблемот, неговата големина и тежина. Се прашуваат ли оние кои сметаат дека прашањето ќе се реши само ако некој собере храброст, зошто е толку тежок и голем проблемот? Зошто сите се накострешиле, притискаат, измислуваат имиња, ветуваат, па се закануваат? Кога слушнав дека нé изоставиле и овој пат немало да ни поставуваат рокови, си реков „уфф, фала му на Бога, нема да ни дишат во врат и ќе нè остават конечно да се погледнеме в очи, да се прашаме за ментално здравје, да си ги видиме другите проблеми кои инаку не ги гледаме од „слонот“!“ Но, не ќе да е така! Прво глупост е и да зборувате за „изолација“ во време на глобализација, освен ако изолацијата нема значење на санкција – а, зошто би биле казнети? Затоа што не сакаме да си го смениме името? Не, благодарам! Второ, ако нè нема во извештај, тоа не значи дека „слонот“ исчезнал (освен ако ЕУ не верува во тактиката на нојот и чека проблемот волшебно да исчезне).
Жив доказ за неизолацијата е посетата на генералниот секретар на НАТО, Расмунсен! Како што доликува на лидер на воена алијанса, тој повика на храброст. Треба да сме храбри и натаму да ризикуваме човечки животи во Авганистан, каде што, нели, НАТО чуда прави и „победува“. Веројатно дефиницијата на НАТО за успех е слична со онаа на Черчил: успех е одење од пораз во пораз без да се загуби ентузијазмот. Патем, Каролина Астеруд ни кажа гордо како македонските парламентарки биле едногласни во поддршката на одлуките за испраќање трупи, и тоа од чисто женска солидарност со Авганистанките. И на памет не £ паѓа дека не постои мајка која ако мора да избира, порадо би носела бурка, отколку што би гледала како £ гинат децата?! Како да ја слушнав Медлин Албрајт, за која смртта на милион ирачки деца од санкциите била цена која било вредно да се плати (особено ако ја плаќаат родителите на тие деца). Бог да чува од вакви феминистки и левичар(к)и! Но да се вратам јас на храброста (машкоста??) која се бара од Груевски или кој и да е друг премиер. Има различни сфаќања на храбоста како, на пример, повлекување на војниците од Авганистан и/или покренување на постапка за „слонот“ во Генералното собрание на ОН и обраќање до Меѓународниот суд на правдата. Убедена сум дека таква храброст немаат на ум…
Фудбалски тајмаут јуни 14, 2010
Posted by in Некатегоризирано.3 comments
ФУДБАЛСКИ ТАЈМ-АУТ
Без претерување, ама со мала грижа на совест, кажувам дека имам намера да уживам во Мундијалот, и тоа не само затоа што отсекогаш сум го сакала врвниот фудбал. Особено сега ова ми се чини како добра „анестезија“ од нападите врз сетилата кои доаѓаат од сите страни. Навидум, еве, одличен начин за релаксација и детоксикација од сè што инаку (ме) вознемирува. Наредниов месец ќе се случуваат интересни нешта, ама јас имам намера свесно да ги игнорирам. Ќе заборавам на македонските медиуми, кои (алелуја!) конечно почнаа да се занимаваат со сјајот и бедата на својата професија, иако се уште имаат високо мислење за себе, а проблемите порадо ги гледаат во другите. Нема да дозволам да ме допираат „добронамерните“ булдожерски пораки и непристојните предлози на странците; тие нека си тропаат, јас ќе си навивам во стилот на Јужноафриканците со труби. Немам намера да гатам што ќе се случи по „фамозниот“ 17-ни јуни (ќе дојде 18-ти, тоа е извесно). Факт е дека Шпанија едвај и да остави некаква трага со претседателствувањето со ЕУ, а најголем успех и е што во изминатиот шестмесечен период не колабираше како Грција. (Во однос на Македонија, таа фактички не го исполни заклучокот од декември „да се наврати на прашањето за почеток на преговорите“). „Штафетата“ ќе £ ја предаде на уште една нација, која мака мачи со сопствениот поредок – од монархија, до консоцијација, па премина во федерација, а сега се бори да не се распадне. Ќе ја игнорирам целава патетика околу тоа кој е поканет, а кој не, на партискиот јубилеј на ВМРО-ДПМНЕ – иако неспорно многу е забавно да се гледа како опозициските медиуми се „насекирале“ за десницата и нејзината иднина, а особено ронат солзи над тажната судбина на Љубчо Георгиевски. Оваа година ионака ќе има бројни слични јубилеи од воведувањето на плурализмот, што е повеќе повод за тажење отколку славење. Ахмети нека се кити со воени одличја, додека зборува за европската перспектива на албанскиот народ (ете, и тоа е можно – ЕУ како начин за остварување на прилично српската идеја за „сите во иста, макар и супер-држава“), а опозициониот фронт на партиско-невладино-медиумскиот простор нека пие шампањско во име на „европеизација милом или силом“ (како што еднаш вети Бучковски). „Двојка“ на сите додека трае светското првенство!
Самиот факт дека за прв пат по 80 години се одржува мундијал на „црниот континент“ (кој е, всушност, сè освен црн) буди убаво чувство. Па целата приказна за апартхејдот, Мендела, помирувањето, демократизацијата… Но, и спортски настан не може да се побегне од (гео)политика, па гледајќи го отворањето се сетив на Чомски, кога вели дека САД и Европа себе сакаат да се нарекуваат „меѓународна заедница“, иако тоа не одговара на вистината – и по бројност на земјите и по територија и по број на население, „другите“ се далеку повеќе меѓународна заедница од самобендисаниот Запад. Така, Западот лажно се претставува, се краси со ознака која не му припаѓа, а нас не обвинуваат за проблеми со идентитетот. Ние знаеме кои сме, ама тие аспирираат да бидат повеќе од она што реално се и што смеат да бидат, ако веќе се употребува зборот „заедница“. Низ Вашингтон и Брисел не зборува, и не смее да зборува „светската заедница“, бидејќи (да употребам еден познат слоган) „цело е кога има сè“. Каде сме ние во таа глобална слика? Според еден колумнистот/новинар, тоа што Иванов се сликал со лидерите од не-западните нации во Истамбул е грев и застрашувачка визија за тоа „каде ќе се движиме, изолирани од НАТО/ЕУ“. Малициозноста е видлива: на форумот Иванов беше поканет во својство на претставник на земјата-претседавач со ептен европска организација, каков што е Советот на Европа. Од друга страна, поиндикативен е другиот претекст: имено, секое доближување до оние „другите“ (по религија, боја на кожа, култура??) е грев, застранување и може на Брисел и Вашингтон да им прати погрешна порака, по која (нели?) ќе нè казнеле.Така функционира поданичката логика која прави и бара на инаквите да гледате како на помалку вредни, потенцијални непријатели (или дури и терористи), а вас ве издигнува на ранг на „добрите“ и хегемонски „бели“ нации. (Патем, Обама е бел, ако досега не сте забележале.) Европеизацијата се сфаќа како откажување од важен „источен“ елемент на нашата култура, кој сакале или не, го живееме, развиваме и уживаме. Македонија не може без таа страна на својот не-западен идентитет.
На шампионатот навивам за послабите и посиромашните, главно африканските нации. Циникот во мене ќе каже дека повторно ќе гледаме (навидум) фестивал и натпревар на национализми, додека вистинските господари се невидливите актери кои ги движат конците на пазарот. Реалистот во мене знае и дека Јужна Африка (како и целиот континент, впрочем) не е среќно место за живеење. Наводно шампионатот ќе донел прогрес за земјата, но не кажуваат дека ФИФА инсистираше на непотребно расфрлање со пари во изградната на објектите кои не смееле да изгледаат грдо и сиромашно, ќе го навределе добриот вкус на богатите. За жал, и Мендела е херој и икона создадена, па украдена од Западот, кој сега го шета по разни форуми, додека тој убаво глаголи за свет без сиромаштија. Земјата од политички и расен, влезе во економски апартхејд – одново стана колонија на ММФ и Светската банка. Неолиберализмот ја уби славната Повелба на слободата токму во моментот кога прангите на ропството беа скршени, а Мендела стана слободен ама и (немоќен) претседател. Колку и да сакам да не мислам на тоа додека гледам фудбал, сепак пред очите и натаму ни се одвива „цивилизаторската мисија“ на белиот човек и ропството од страна на корпорациите, кои се единствените профитери од фудбалскиот циркус. Анализите покажуваат дека Ј. Африка изгради извонредни и луксузни капацитети, се задолжи до небо, за да наводно „се обедини поделеното општество“, но најголемиот дел од популацијата никогаш нема да ги ползува новите објекти, и натаму ќе умира од сида, сиромаштија, криминал, и насилство. Владата на АНК, читам, секоја критика на своја сметка и против подаништвото кон западните корпорации го нарекувала „афропесимизам“, што веднаш ме потсетува на нашата анатема на „евроскептицизам“. Владините апели за прикажување на земјата „во позитивна светлина“ пред светот се суптилен начин за забрана на критичкото мислење. За жал во колумна не можам да ја раскажам тажната приказна за изневерените надежи на еден напатен народ, но оние кои пекаат во Македонија да влезе ММФ нека ја прочитаат барем Наоми Клајн, а потоа нека кажуваат за структурните реформи и дисциплина која и е потребна на оваа земја. Културната заслепеност со западниот неон и со консумеризмот ми се донекаде разбирливи, политичката сервилност е она што ни се импланитира со години, ама кога се бара и економско ропство (затоа шсто тие таму надвор знаат подобро што ни е потребно и знаат да нè дисциплинираат) е тоа е веќе преку моите капацитети!
Патот кон… ??? јуни 10, 2010
Posted by in Некатегоризирано.3 comments
ПАТОТ КОН… ???
Го користам називот на политичкиот ТВ магазин повеќе како метафора, отколку како повод за колумна. Со месеци и месеци темата е иста (само варијациите и формулациите се менуваат, а и по некој гостин): дали одиме напред или назад, дали во прогрес или во регрес, дали кон ЕУ или кон нов конфликт? И никој како и да не забележува колку ни е бизарен целиов дискурс. Кај нас нема среден пат – или е хепиенд или катастрофа. Или тукушто не сме влегле во НАТО/ЕУ или само што не припукало. Простете, ама ова ми наликува на подвоена шизофрена (државна) личност. Таква е дебатата и оценките на домашниве „експерти“ (меѓу кои и странски државјани кои како премиери ни ја „средија“ земјата, а сега биле zoon politikon; зошто ли ги канат во емисии!?). А богами и надворешните арбитри никако да се одлучат дали да нè третираат како земја со исполнети стандарди за членство/почеток на преговори, или како буре барут и европски безбедносен проблем. Овде веќе не помага ни дијалектика, спој на спротивности или слични ментални и интелектуални акробации.
Нелогично е истовремено да сте земја пред распад и да сте пред портите на НАТО/ЕУ. Не е логично да сте ги исполниле Копенханшките политички критериуми, а истовремено да сте балканска Белорусија. Не е логично да сте носител на кандидатски статус, а да го откривате Милошевиќ во својот двор. Не е логично истовремено да ви кажуваат дека треба да решите само еден проблем, по кој ќе ви се отворат ширум портите, а при тоа тој „проблем“ еднаш да е вашето национално/државно име, а друг пат тој проблем да има лично име и презиме (а-ла-Груевски стил на владеење). Не е логично еднаш да ви кажат дека ако по некое чудо најдете компромисно решение за името, ќе ве пречекаат со ширум отворени прегратки, но штом видат дека е тоа или невозможна мисија или народецов покажува зачудувачки отпор, приказната се менува. Тогаш ви ги вадат од ракав и судските реформи, и слаба администрација и „дежурниот“ џокер на експлозивни меѓуетничките односи. Ах, и корупција ви споменуваат оние кои најбезобразно се обидуваат да корумпираат цела нација, нудејќи материјална надокнада за одрекување од името. Сиот овој сплет на контрадикции има логика само во Орвеловата 1984-та. Овде некој не ја кажува вистината, т.е. лаже, а мене ми е доста од приказни за „мали“ нации. Значи, дајте да ги отвориме картите! Или, да се погледнеме в огледало!
Најискрено и најљубезно ја молам ЕУ да одлучи – дали е проблемот во името, неисполнувањето на стандардите, назадување заради пројавен фашизам или нешто друго? Ги замолувам најљубезно да ни го одземат кандидатскиот статус кој ионака ни го доделија незаслужено како морков кој го „заработивме“ заради владиното минирање на референдумот од 2004. Ќе ги сметам за пријатели ако објективно (заради неисполнети критериуми и одредници) ни напишат негативен извештај, но нека не се закануваат со тоа од погрешни причини. Обратно, нивниот збор нема кредибилитет сè додека се „креативни“, па за Македонија измислуваат „нов бенчмарк“ – името! Сакам, не – поточно, инсистирам да ни кажат зошто не сме поблиску до ЕУ. Само така ќе знаеме што треба да сработиме, а и тие ќе си кажат јасно што им е приоритет – дали е тоа каков-таков компромис за името или сакаат Македонија да ја видат како пристојна демократска држава. Секако, со негативниот извештај Брисел ќе мора да проголта горчливо апче, зошто веднаш ќе се наметне прашањето каде им беа очите кога дадоа позитивна препорака? Можно ли е за само шест месеци нивната успешна приказна да стасала до амбисот на нов конфликт, а политичкиот систем да се деформирал во, ни помалку, ни повеќе, туку фашистичка творба?
Она што навистина ни ја навредува интелигенцијата е КИСС принципот (keep it simple and stupid) на кој сме изложени како јавност. Додека меѓународната заедница смета дека работите во Македонија ќе „тргнат“ само и само ако се реши проблемот со името, опозицијата покажува со прст на еден човек, т.е. владеачката гарнитура. Ако заедничкиот именител на овие дијагностички зафати е Груевски, тогаш валиден ли е заклучокот дека сè ќе се реши магично со проста смена на власта (во етничкиот македонски дел)? Дури таа и да падне, тоа ќе значи само нејзино поместување во легитимна опозиција и нема да престане да биде силен политички актер. Вака, се чини како да опстојува шизофрената ситуација во вид на бизарна коегзистенција на демократска и фашистичката политичка опција. Ако на ова се додадат и не баш бенигните и радикалните опции во албанскиот блок, реално е да се прашаме по каков пат и каде навистина оди Македонија. Но, неприродно и смешно е разликувањето кое се форсира со цел цели популации да определат како про-европски (албанската) и анти-европски и фашизоидни (оној дел од македонско мнозинство кое се изјаснува против промена на името). Равенките намерно се поставени тумбе. Нема да се изјаснувам за албанските сограѓани, ама знам едно: оние кои не се за промена на името, не се автоматски поддржувачи на оваа влада. Таа е далеку од сонот на секој вистински демократ, но таа е резултат на сето она што одамна се сееше и жнееше во политичка смисла. Нејзиното етикетирање како фашистичка е на штета на досегашниот каков-таков изоден пат. Ако е точно дека назадуваме, тогаш да заборавиме на името и на интеграциите, туку да почнеме да размислуваме за поургентни и посериозни теми. Такви не сме за никаде. А ако некој си поигрува со споредби за милошевиќевизација за да освои симпатии на Запад и дојде на власт, не е голем борец за демократија, туку бескрупулозен актер кој е подготвен да гази по лешот на нашето какво-такво демократско устројство само за да биде капетан на брод што тоне. Македонија не заслужува, и со најлоша влада, да биде споредувана со најцрните страници на српската историја. Ако некој сака овде да гледа тенкови, Газиместани, Сребреници и Вуковари, има сериозен проблем со себе, ама создава и поширок проблем, бидејќи „пека“ да бидеме ставени на црна листа, изолирани или бомбардирани. Ако, пак, ние другите грешиме и сме неспособни да ја видиме опасноста, резултатот е повторно погубен за Македонија. Затоа, додека се тркала ваков дискурс, да не се залажуваме со светла европска иднина и нова зора која ќе светнела со брза промена на името и/или на владата.
vankovska